Jaka jest rola bliskich w indywidulnej terapii osoby cierpiącej na zaburzenia psychiczne?

(Tekst przygotowany dla specjalistów, psychoterapeutów w ramach Inicjatywy dzielenia się Wiedzą i Doświadczeniem)

W psychoterapii indywidulanej dość kontrowersyjne wydaje się angażowanie bliskiej osoby klienta korzystającego z terapii. W niektórych modelach pracy wręcz unika się rozmów i kontaktów z bliskim/rodziną pacjenta. Jednak czy takie rozwiązanie jest zawsze korzystne?

Wyobraźmy sobie osobę, która nieustannie doświadcza poczucia winy względem bliskich… i często im to komunikuje. Osobę, która podważa sens bycia w związku – gdyż w dojmującym poczuciu braku sensu istnienia taki związek czy małżeństwo wydają jej się zupełnie bez znaczenia. Osobę, która nie ma siły rozmawiać, która  nie czerpie radości z kontaktu z partnerem, która utraciła poczucie, że korzystanie z pomocy ma sens. Bez wątpienia każdy terapeuta, psycholog uzna, że ktoś taki potrzebuje wsparcia profesjonalisty. I jest to słuszne stwierdzenie, jednocześnie należy jednak pamiętać, że te wszystkie doświadczenia dzieją się w określonym kontekście, nie dzieją się w indywidulanej próżni osoby zmagającej się z depresją… Są one odbierane i interpretowane także  przez osoby jej bliskie. Poczucie bezcelowości bycia w relacji, brak energii, drażliwość, obniżone libido – nie są wyizolowanym doświadczeniem osoby cierpiącej; dotyczą one również jej partnera. Ale czy w takiej sytuacji wymagana jest terapia pary? Hmmm, intuicja podpowiada, że raczej nie. To co w takim razie? Dwie odrębne terapie indywidualne? Odpowiedzi można szukać w modelu terapii Couple Based Interventions (CBI).

Donald Baucom, autor koncepcji CBI, przeprowadził wiele badań wskazujących na skuteczność angażowania bliskich w terapię indywidulaną danego klienta. Podczas ostatniego Światowego Kongresu Terapii Poznawczo-Behawioralnej w Berlinie WCBCT przedstawił wyniki badań realizowanych w różnych grupach, na przestrzeni kilku ostatnich lat, wskazujące na wzrost skuteczności  terapii indywidualnej pacjenta, gdy „zaproszony” do niej został partner osoby korzystającej ze wsparcia (pod artykułem linki do publikacji). Baucom przedstawił badania dotyczące pracy z osobami z  zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi (OCD), depresją oraz anoreksją.

Po pierwsze podkreślił on fakt, że specyficzne interakcje w relacji partnerskiej w odniesieniu do „indywidualnych zaburzeń partnera” sprzyjają adaptacyjnym zmianom indywidualnym albo zniechęcają do tych zmian. CBI określana jest  jako pewna interwencja wspierająca tradycyjne modele  terapii osób z określonymi zaburzeniami psychicznymi. Czyli CBI stanowi swego rodzaju „gratis” – dodatkowy aspekt tradycyjnej terapii indywidualnej. Cele CBI to:

  • złagodzenie psychopatologii jednego z partnerów
  • wykorzystanie siły/możliwości pary/partnera, aby pomóc dokonać zmiany w indywidulanym przebiegu danego zaburzenia u pacjenta
  • wzmacnianie przez partnera empirycznie udowodnionych technik istotnych w terapii indywidulanej
  • zapewnienie parze wsparcia w sytuacji dokonywania trudnych indywidualnych zmian przez partnera

Oczywiście rola partnera i kontekst, w jakim objawy są prezentowane, różnią się w zależności od danego zaburzenia. Na przykład w przypadku OCD osoba prosi o pomoc, zadaje pytania i oczekuje redukującej napięcie odpowiedzi, partner zostaje wciągnięty w rytuały OCD, partnerzy często stają się częścią świata OCD. W anoreksji z kolei, jak wskazuje Baucom, partner zostaje wykluczony z wewnętrznego świata osoby cierpiącej na anoreksję, świata zdominowanego przez jedzenie, dietę, obraz ciała, ćwiczenia itp. W depresji natomiast partner może doświadczać poczucia bezradności – oferuje „niechcianą/niedocenianą” pomoc/porady – lub przeżywa siebie jako „ofiarę” danej sytuacji, w konsekwencji partnerzy oddalają się od siebie.

Każda interwencja CBI jest dopasowana do specyfiki danego zaburzenia. Jednak w ogólnym rozumieniu CBI składa się z następujących elementów:

  • psychoedukacja dotycząca danego zaburzenia – ze szczególnym uwzględnieniem kontekstu relacji
  • trening komunikacji pary
  • interwencje ukierunkowane na dane zaburzenie (tradycyjne protokoły CBT)
  • złagodzenie dystresu występującego w parze lub polepszenie jakości związku

 

Będąc na wystąpieniu Donalda Baucoma uświadomiłam sobie, jak ważny jest kontekst i jak ważni są bliscy w terapii danej osoby. Zarówno w udzielaniu wsparcia– lub odwrotnie:  we wzmacnianiu – objawów u naszych klientów. Oczywiście w części protokołów (szczególnie dla dzieci i młodzieży) zalecana jest współpracy z bliskimi; jednak mam poczucie, że rola bliskich (poza tradycyjnie rozumianym wsparciem) jest pomijana. Podsumowując, uważam, że angażowanie bliskich we wsparcie osoby cierpiącej jest istotnym (a czasami wręcz koniecznym) elementem pracy terapeutycznej lub interwencyjnej; oczywiście jeśli realizowane jest ono w porozumieniu i w zgodzie obu stron. Hmmm… teraz pozostaje tylko przenieść teorię na praktykę 😊

autor: dr Natalia Liszewska

Obejrzyj: https://www.youtube.com/watch?v=0B1hDdaYApo

Literatura:

Reyes-Rodríguez ML, Watson HJ, Barrio C, Baucom DH, Silva Y, Luna-Reyes KL, Bulik CM. Family involvement in eating disorder treatment among Latinas. Eating Disorders. 27: 205-229. PMID 31084429 DOI: 10.1080/10640266.2019.1586219

Baucom DH, Fischer MS, Worrell M, Corrie S, Belus JM, Molyva E, Boeding SE. Couple-based Intervention for Depression: An Effectiveness Study in the National Health Service in England. Family Process. PMID 29205325 DOI: 10.1111/famp.12332

Baucom DHKirby JS, Fischer MS, Baucom BR, Hamer R, Bulik CM. Findings From a Couple-Based Open Trial for Adult Anorexia Nervosa. Journal of Family Psychology : Jfp : Journal of the Division of Family Psychology of the American Psychological Association (Division 43). PMID 28318287 DOI: 10.1037/fam0000273

 

Fischer MS, Baucom DHBaucom BRAbramowitz JSKirby JS, Bulik CM. Disorder-Specific Patterns of Emotion Coregulation in Couples: Comparing Obsessive Compulsive Disorder and Anorexia Nervosa. Journal of Family Psychology : Jfp : Journal of the Division of Family Psychology of the American Psychological Association (Division 43). PMID 27748615 DOI: 10.1037/fam0000251