Terapia własna psychoterapeuty CBT

(Tekst przygotowany dla specjalistów, psychoterapeutów w ramach Inicjatywy dzielenia się Wiedzą i Doświadczeniem)

Terapia indywidualna psychoterapeuty – temat trudny, kontrowersyjny, źródło ognia między psychoterapeutami różnych modalności. Do tej pory jednym z obszar konfliktu jest 100 godzin terapii własnej w ramach szkolenia psychoterapeutycznego. Z perspektywy psychoanalitycznej jest to kropla w morzu, z kolei terapeuci CBT oburzają się, wskazując, że w żadnym protokole nie ma przewidzianych 100 godzin terapii własnej, więc w ramach tego czasu można by było „przejść” (radykalnie rzecz ujmując) jakieś 2 terapie depresji i co najmniej jedną zaburzeń lękowych 😊. Spór ten uwidocznił się także w ostatnich komentarzach do ZSK 😊.

Jaki jest wpływ własnej terapii na pracę terapeuty? A jaki na skuteczność terapii i poprawę stanu klienta? Czy można NIE uwzględniać pracy własnej w procesie szkolenia terapeutów i ich profesjonalnego rozwoju? Ojcowie wiodących nurtów terapeutycznych zdecydowanie wskazywali na konieczność „własnych doświadczeń”. Podejście psychoanalityczne wydaje się najbardziej radykalne w tym obszarze. Freud zalecał intensywny, długoterminowy proces psychoanalityczny, Rogers z kolei wskazywał, że istotę samorozwoju terapeuty można odnaleźć m.in. poprzez udział w treningach grupowych; dla behawiorystów naturalne jest wdrażanie koncepcji uczenia w praktyce. Aaron Beck był pierwszym, który bardzo liberalnie odniósł się do konieczności terapii własnej psychoterapeuty – wskazał, iż podstawą skuteczności terapeuty jest umiejętność konceptualizacji oraz znajomość technik poznawczych a nie „własny proces” terapeutyczny psychoterapeuty… Odnieśmy się jednak do słów współczesnych guru terapii poznawczo-behawioralnej. Christine Padesky twierdzi, że „aby móc w pełni zrozumieć proces terapii poznawczej, nie ma nic lepszego niż stosowanie poznawczych technik terapeutycznych względem siebie” ( Padesky, 1996); natomiast Judith Beck twierdzi, iż „aby skutecznie «zarządzać» relacją terapeutyczną oraz adekwatnie wykorzystywać w procesie terapii swoje osobiste reakcje, psychoterapeuta poznawczy musi być wrażliwym obserwatorem własnych myśli, uczuć i zachowań” (Beck, 1995).

Wills i Sanders wskazują, że „znaczenie samoświadomości terapeuty częściej podkreślano w innych nurtach terapeutycznych, ale teraz stanowi ona niezbędny element terapii poznawczej” (Wills, Sanders, 1997). W odpowiedzi na tę „zaniedbaną”, traktowaną z przymrużeniem oka część szkolenia terapeutów CBT przychodzi koncepcja programu JB-L SP/SR. James Bennett-Levy, autor Programu Self-Practice /Self-Reflection, w systematyczny sposób poddaje ocenie naukowej znaczenie własnych doświadczeń terapeutycznych w życiu i pracy psychoterapeuty CBT.

Program SP/SR – podstawowe pojęcia:

  • Self-practice (praca własna) – jest sformalizowanym, osobistym doświadczeniem terapeuty. Praktykowaniem strategii terapeutycznych (opartych na dowodach naukowych) w celu zwiększenia indywidualnych kompetencji terapeutycznych oraz poprawy ogólnego dobrostanu terapeuty. W self-practice terapeuta zaangażowany jest przez dłuższy okres (tygodnie, miesiące). Przykładowe formy self-practice to: terapia własna, program SP/SR, treningi medytacji (np. mindfullness, self-compassion), grupy terapeutyczne;Self-reflection – natomiast odności się do refleksji nad własnymi doświadczeniami w trakcie określonej formy self-practice i składa się z następujących kroków;
  • klaryfikacja doświadczenia (np. co czułem? co zauważyłem?)
  • refleksja nad doświadczeniem (np. co było pomocne? co nie było skuteczne?)
  • implikacje z tego doświadczenia dla własnych refleksji (jak rozumiem siebie?)
  • implikacje z tego doświadczenia do praktyki (np. w pracy z pacjentami, terapeutami, studentami)
  • implikacje z tego doświadczenia dla własnego rozumienia teorii poznawczej

Podsumowując: „Strategia nauczania terapii poprzez integrację umiejętności rozumienia z umiejętnością proceduralną w zakresie stosowania CBT. Integrująca konstrukty teoretyczne z intrapersonalnymi doświadczeniami oraz z technicznymi aspektami terapii CBT. Stanowi łącznik między self-therapist a self –personal” (Bennett-Levy, Thwaites, Haarhoff & Perry, 2015).

 

Warto podkreślić, że program SP/SR nie jest terapią – jest elementem treningu terapeutów. Niemniej jednak wpływa na zmiany w obszarze poznawczym i behawioralnym uczestników (w obszarze self – therapist i self-personal). Może być prowadzony w różnych modalnościach. Zostały opublikowane aż 4 programy SP/SR w różnych podejściach: CBT, Terapii Schematów, ACT i Self-Compassion.

Założeniem każdego z programów jest doświadczanie na własnym materiale technik terapeutycznych realizowanych w ramach danego podejścia. Czyli w ramach ACT terapeuta ćwiczy defuzję poznawczą, odkrywa własne wartości i działa „zaangażowanie”. Jeżeli dana osoba pracuje w ramach programu self-compassion, to identyfikuje ”wewnętrznego krytyka”, praktykuje samowspółczucie, tworzy własne, bezpieczne miejsce. Z kolei w klasycznym programie CBT tworzy dzienniczek myśli, wykonuje eksperymenty behawioralne, ekspozycje. W Terapii Schematów tworzy m.in. oparty na Terapii Schematów Plan Zmiany – identyfikuje obawy związane z Modelem Nieadaptacyjnych Strategii, wzmacnia dostęp do Zdrowego Dorosłego.

Wnioski z badań porównawczych w grupie uczestników szkolenia terapeutycznego wskazują, że w grupie osób, w której do programu nauczania CBT został wdrożony program SP/SR, wykazano niższy poziom wypalenia/redukcji stresu w pracy, a z kolei wyższy poziom samoświadomości i pewności w stosowaniu technik CBT. Program ten jednak nie miał znaczenia w kwestii wiedzy dotyczącej CBT, stosowania CBT oraz poziomu lęku i depresji uczestników. Szczególnie istotny wydaje się wynik dotyczący pewności stosowania określnych technik. Okazuje się bowiem, że najważniejszymi czynnikami wpływającymi na skuteczność każdego rodzaju terapii, jest osobowość psychoterapeuty oraz relacja. Co ciekawe dodatkowym elementam wpływającym na skuteczność, jest wiara w metodę, którą wykorzystuje w swojej pracy” metod(Kottler, 2003)

Poniżej przytoczone wypowiedzi uczestników badania biorących udział w programie SP/SR (Yap, 2019):

 „Zawsze uważałem, że monitorowanie zachowania jest dość prostym zadaniem. Okazało się, że się myliłem!”

 „Dane doświadczenie uświadomiło mi, że skoro mój niewielki problem może powodować tak duży dyskomfort u mnie, to jak czują się moi klienci, gdy doświadczają poważniejszych dolegliwości, a ja ich proszę o pójście dalej i jeszcze głębsze odczuwanie.”

 „Byłem w stanie zaobserwować przejmującą tematykę osobistą, która jest wyraźnie głównym czynnikiem przyczyniającym się do powstania mojego problemu. Zidentyfikowanie tego tematu zapewniło mi jasność i świadomość zmian w moim zachowaniu, które muszę wprowadzić.”

 „Uznałem, że łatwo będzie mi oceniać, co w danej chwili sądzę o problemie, jakie emocje przeżywam, ale zajęło mi to dobre 10 minut. Muszę pamiętać o tym, aby zachować ostrożność w tej kwestii w pracy z klientami.”

„Chociaż już wiedziałem, że emocje są wynikiem naszej interpretacji wydarzeń, to osobiste praktykowanie CBT sprawiło, że zamiast tylko „wiedzieć” o tym zjawisku, zdałem sobie z niego sprawę – różnica między zrozumieniem koncepcji na poziomie głowy a zdobyciem niekwestionowanego, pełnego zaangażowania doświadczenia (na poziomie ciała, emocji, umysłu) zmienia rozumienie danej metody”

Mnie osobiście trudno by było nie uczestniczyć w terapii. Ja po prostu lubię i szanuję terapię zarówno w kwestii uprawiania, jak i korzystania 😊. Oczywiście nie jest to pomysł na całe życie, ale w różnych jego momentach – owszem. Choć jestem psychoterapeutką poznawczo-behawioralną, to nie traktuję terapii tylko jako formy leczenia zaburzeń psychicznych, ale też jako działania samorozwojowe – mój wewnętrzny głos humanistycznego podejścia wygrywa 😊. Czyż nie byłoby rozwojowe i budujące zagłębienie się w świat swoich schematów, doświadczenie self-comapssion, analiza zniekształceń z CBT i życie zgodne z wartościami zgodnie z ACT 😊? Pojawia się tylko jeden problem, mianowicie dostępność w Polsce tego typu programów. Z tego co się orientuję, szkoły psychoterapii w nurcie CBT rozwiązują w różny sposób obowiązek 100 godzin „doświadczeń własnych” – albo poprzez treningi interpersonalne, intrapsychiczne, albo wymagając określonego zaświadczenia o przebyciu psychoterapii, może warto by było wprowadzić tego typu program w strukturę szkolenia w sposób usystematyzowany.

Wracając do dyskusji, czy zasadne są doświadczenia własne w ramach szkolenia terapeutów CBT, odpowiedź podsuwa Bennett-Levy:

„Zarówno tradycyjny model szkolenia CBT, jak i doświadczenia własne są niezwykle istotne w rozwoju psychoterapeuty. Spełniają one dwie odrębne funkcje:

  • konwencjonalny trening CBT – umożliwia nabycie wiedzy i umiejętności stosowania technik terapeutycznych
  • doświadczenie własne / osobiste – rozwijają intrapsychiczne i interpersonalne kompetencje terapeutyczne”

(Bennet-Levy i in., 2015)

Nic dodać, nic ująć 😊

 

LITERATURA:

Beck, A.T., Davis, D.D., Freeman, A. (1990). Cognitive Therapy of Personality Disorders. Guilford Publications.

Beck, J.S. (2011). Cognitive Behavior Therapy. Basics and Beyond. The Guilford Press.

  1. Kottler, Skuteczny terapeuta, 2003

Padesky, C.A. (1996) Developing Cognitive Therapist Competency: Teaching Supervision Models. Guilford Press.

Wills, F., Sanders, D. (1997). Cognitive Therapy – Transforming the Image. Thousand Oaks: Sage Publications, London.

 

WYSTĄPIENIA: KONFERENCJI WCBCT BERLIN 2019

Self-Practice/Self-Reflection at 18’ An Experiential Training Strategy Maturing Into Adulthood? Convenor & Chair: Richard Thwaites, Cumbria Partnership NHS Foundation Trust, UK

Self-Practice/Self-Reflection After 18 years of Research: Where Are We Now? Richard Thwaites, Cumbria Partnership NHS Foundation Trust, UK

SP/SR and Autoethnography: A Marriage Made in Heaven! Craig Chigwedere, St Patrick’s Hospital, Ireland

The Self-Reflective Writing Scale: A New Measure to Assess Self-Reflection Following Self-Experiential Cognitive Behaviour Therapy Training Suzanne Ho-Wai So, University of Hong Kong, Hong Kong

Self-Practice/Self-Reflection in Post-Graduate Cognitive Behaviour Therapy Training: Two Pilot Studies Keong Yap, University of New South wales Sydney, Australia

 

 

POZYCJE Z PROGRAMI SP/SR W RÓŻNYCH MODALNOŚCIACH

Bennet-Levy, J., Thwaites, R., Haarhoff, B.A., Perry, H. (2015). Experiencing CBT from the Inside Out: A Self-practice/Self-reflection Workbook for Therapists. Guilford Press.

Farrell, J.M., Shaw, I.A. (2018). Experiencing Schema Therapy from the Inside Out. A self-practice/Self-reflection Workbook for Therapists. Guilford Publications

Kolts, R.L., Bell, T., Bennet-Levy, J., Irons, C., Gilbert, P. (2018). Experiencing Compassion-Focused Therapy from the Inside Out: A Self-Practice/Self-Reflection Workbook for Therapists. Guilford Press.

Tirch, D., Silberstein-Tirch, L.R., Trent Codd III, R., Brock, M.J., Wright, M.J. (2019). Experiencing ACT from the Inside Out. A Self-practice/Self-reflection Workbook for Therapists. Guilford Press.